دختر شیرازی

فرهنگی ادبی اجتماعی

مشاهیر فارس - زنده یاد محمد بهمن بیگی
نویسنده : فروغ ظفرخواه - ساعت ۱:۱۸ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٤/٦/٤
 

 

محمد بهمن‌بیگی در سال 1299 شمسی، در ایل قشقایی در خانواده محمود‌خان

کلانتراز تیره بهمن‌بیگلو، طایفه عمله قشقایی چشم به جهان گشود. چادری بین لار و

فیروزآباد محل تولد او بود. سال های کودکی را در فاصله بین لارستان (قشلاق) و

سمیرم (ییلاق) گذراند. منشی خانواده اش (میرزا جواد) به او سواد آموخت.در سال

1309، ایل قشقایی علیه حکومت وقت طغیان می‌کند. نتیجه آن، تبعید پدر در سال

1310 به تهران و به دنبال آن تبعید مادر و فرزندش، محمد، در سال 1311 است. در

مدرسه‌ی علمیه تهران مشغول به تحصیل شد. دبیرستان را در رشته ریاضی-علمی

شروع کرد و در رشته ادبی به پایان رساند. مشکلات سیاسی او را مجبور کرد

دبیرستان را ابتدا در تهران شروع کند و در شیراز ادامه دهد و در آخر هم از دارالفنون

تهران دیپلم بگیرد. در سال 1318 وارد دانشگاه تهران گردید و در سال 1321  در رشته

حقوق فارغ التحصیل شد. در دوران دانشجویی مقدمه‌ای بر دیوان شعر دکتر حمیدی،

استاد خویش، نوشت.

او به ایل بازگشت و بعد از مدتی آهنگ سفر به آمریکا کرد. پس از چندی، حال و هوای

ایل، او را به طبیعت فارس بازگرداند. در سال 1324 کتاب عرف و عادت در عشایر

فارس را منتشر کرد و شش سال بعد، نخستین مدرسه‌ی عشایری را برای بستگان

خود در سایه‌ی چادر مهمانی سنتی‌شان بر پا داشت. از این کار تجربه اندوخت برای

طرحی که در مرحله اول، آموزش و پرورش آن را رد کرد. طرح آموزش عشایر را اما مدیر

اصل چهار ترومن پسندید و سپس مشاور فرهنگی این هیات، آن را تایید کرد. توافق

شد که چادر و لوازم آموزشی با اصل چهار باشد و معلمان و حقوقشان با بهمن‌بیگی.

این تلاش ها ، در سال 1331منجر به تصویب برنامه سوادآموزی عشایر توسط وزارت

آموزش و پرورش شد و تا سال 1333 هشتاد و هفت مدرسه‌ی عشایری در استان

فارس شروع به کار کرد. او در سال 1336 با حمایت دکتر کریم فاطمی، اولین مرکز

تربیت معلم عشایری را به نام "دانشسرای عشایری شیراز" بنیان نهاد. در سال 1343

اولین گروه از دختران عشایری وارد این دانشسرا شدند.

 

در این سال‌ها بهمن‌بیگی توانست تعداد انگشت‌شماری از دانش‌آموزان با استعداد

اما کم بضاعت عشایری را به خانه خود بیاورد و مخارج زندگی‌شان را در مدت تحصیل

دبیرستان تامین نماید. با تلاش و کوشش فراوان در سال 1346 توانست با دریافت

بودجه از سازمان برنامه و بودجه و بانک کشاورزی اولین گروه 40 نفری از

دانش‌آموزان ایلات و طوایف مختلف را پس از برگزاری کنکور و انجام مصاحبه به شیراز

بیاورد تا به صورت شبانه‌روزی سرپرستی شده و به‌تحصیلات بعد از ابتدایی ادامه

دهند. بهمن‌بیگی با استناد به توفیق‌ها و نمرات این دانش‌آموزان در سال اول

دبیرستان، توانست در سال 1347 ساختمان اولین دبیرستان مستقل شبانه‌روزی

عشایری را در شیراز بسازد و در سال دوم 60 نفر را به این دبیرستان وارد کرده و هر

سال بر تعداد آنان بیافزاید. در 1350، مرکز آموزش حرفه‌ای دختران (قالی‌بافی) را بنا

نهاد و دو سال بعد، اولین مرکز آموزش حرفه‌ای پسران عشایر و سپس هنرستان

صنعتی و موسسه تربیت مامای عشایر، فعالیت خود را آغاز کرد.
 

در همان سال بهمن‌بیگی نشان ویژه پیکار با بیسوادی (جایزه کروبس‌کایا) را از

یونسکو دریافت کرد. در همین سال‌ها موسسه روانشناسی دانشگاه تهران،

آموزگاران عشایری را برتر از همتایان روستایی و سپاه دانش دانست و در سال

1356، بهمن‌بیگی با کمک یونیسف و کانون پرورشی کودکان و نوجوانان، کتابخانه

های سیار و سپس فروشگاه های سیار را درمیان عشایر کوچ‌رو راه اندازی کرد. پس

از پیروزی انقلاب اسلامی بازنشسته شد و پس از ده سال خانه‌نشینی و سکوت به

نوشتن کتاب روی ‌‌آورد. حاصل این دوره از زندگی او انتشار چهار کتاب است : بخارای

من ایل من - 1368 ، اگر قره‌قاج نبود - 1374 ، به اجاقت قسم -1379 و طلای

شهامت - 1384. سرانجام «محمد بهمن‌بیگی، معلم بزرگ ایل» در یازدهم

اردیبهشت 1389 در شیراز چشم از این جهان فرو بست. 

 

 

 

 

 

سایت رسمی زنده یاد محمد بهمن بیگی